Η κλιματική αλλαγή εκδηλώνεται μέσω ενός πλέγματος αλληλένδετων μεταβολών που επηρεάζουν τη λειτουργία του γήινου συστήματος σε διαφορετικές χωρικές και χρονικές κλίμακες. Η άνοδος της θερμοκρασίας, η μεταβολή του υδρολογικού κύκλου, η απώλεια πάγου, η αύξηση της συχνότητας ή της έντασης ορισμένων ακραίων φαινομένων και η πίεση στα οικοσυστήματα δεν αποτελούν αποσπασματικές εξελίξεις, αλλά διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας κλιματικής διαταραχής. Στο αρχικό άρθρο, που δημοσιεύεται στο in.gr, αυτή η πολυδιάστατη πραγματικότητα προσεγγίζεται μέσα από επιμέρους γεωγραφικές ενότητες, καθεμία από τις οποίες αναδεικνύει μια συγκεκριμένη όψη των σύγχρονων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Ο Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο ΕΚΠΑ, Κώστας Καρτάλης, και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κλιματική Αλλαγή, παρουσιάζει στο in.gr έναν «κλιματικό περίπλου» του πλανήτη, αναδεικνύοντας μέσα από επιμέρους γεωγραφικές ενότητες διαφορετικές εκφράσεις και επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
1 . Οι τροπικοί κυκλώνες αλλάζουν «γειτονιά» και επηρεάζουν τη ναυσιπλοΐα
Οι αρνητικές επιπτώσεις αφορούν επίσης:
α) τη ναυσιπλοΐα και τους λιμένες, καθώς επηρεάζονται μεγάλα εμπορικά λιμάνια της Ανατολικής Ασίας (Ιαπωνία, Κορέα, ανατολική Κίνα),
β) την ασφάλεια πυρηνικών εγκαταστάσεων και σταθμών ηλεκτροπαραγωγής που βρίσκονται σε παράκτιες περιοχές, και
γ) τη λειτουργία μεγάλων βιομηχανικών κέντρων, όπως το Τόκιο, η Οσάκα, η Σεούλ και η Σανγκάη.
Δεν πλήττονται μόνο η γεωργία και οι αστικές υποδομές. Η ναυσιπλοΐα και η βιομηχανία επηρεάζονται επίσης από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
2. Οι μουσώνες ενισχύονται από την κλιματική αλλαγή και το Ελ Νίνο
Για τους μουσώνες στη Νοτιοανατολική Ασία, διαπιστώνεται ότι, αν και η συνολική εποχική βροχόπτωση δεν αυξάνεται παντού, εντούτοις αυξάνονται και ενισχύονται τα ακραία επεισόδια βροχής. Παρατηρείται, δηλαδή, περισσότερη βροχή σε λίγες ημέρες, ισχυρότερες πλημμύρες και μεγαλύτερα διαστήματα ξηρασίας μεταξύ των επεισοδίων.
Παράλληλα, διαπιστώνεται ενισχυμένη σύνδεση του παγκόσμιου μηχανισμού «Ελ Νίνο – Νότια Κύμανση» (ENSO: El Niño–Southern Oscillation) με την εμφάνιση και την ένταση των μουσώνων, ενίσχυση που αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή.
Μία από τις πολλές επιπτώσεις των παραπάνω είναι η απώλεια σοδειών και η διάβρωση των εδαφών, δηλαδή η μείωση της αγροτικής παραγωγής, η οποία με τη σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε μετανάστευση τοπικών πληθυσμών.
3. Ακραία επεισόδια καύσωνα στην Αραβική Χερσόνησο
Τα ακραία κύματα καύσωνα έχουν σημαντικές επιπτώσεις τόσο στα φυσικά όσο και στα ανθρωπογενή συστήματα. Η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες προκαλεί έντονη εξάτμιση και μείωση της εδαφικής υγρασίας.
Στις ημίξηρες και ξηρές περιοχές, η ξήρανση των εδαφών ευνοεί την αποσταθεροποίηση των επιφανειακών στρωμάτων, αυξάνοντας τη συχνότητα και την ένταση των αμμοθυελλών και των θυελλών σκόνης. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να επιδεινώσει την ερημοποίηση, να υποβαθμίσει τη γεωργική παραγωγικότητα και να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στη δημόσια υγεία και στις μεταφορές.
Οι επιπτώσεις των ακραίων θερμικών επεισοδίων επεκτείνονται και στο θαλάσσιο περιβάλλον και στις θαλάσσιες μεταφορές. Οι παρατεταμένοι καύσωνες μπορούν να μεταβάλουν φυσικοχημικές ιδιότητες των θαλάσσιων υδάτων, όπως η αλατότητα και η πυκνότητα. Οι μεταβολές αυτές επηρεάζουν τη θαλάσσια κυκλοφορία, τα οικοσυστήματα και τη διαθεσιμότητα οξυγόνου στα βαθύτερα στρώματα. Για τη ναυτιλία, οι αλλαγές στη θερμοκρασία και στις ιδιότητες του νερού μπορεί να επηρεάσουν την απόδοση των συστημάτων ψύξης των πλοίων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, σε σύγκριση με το σημερινό κλίμα, τα ακραία θερμικά επεισόδια στην Αραβική Χερσόνησο με θερμοκρασίες που φτάνουν ή υπερβαίνουν τους 45°C αναμένεται να γίνουν αισθητά συχνότερα τις επόμενες δεκαετίες. Ειδικότερα, η συχνότητά τους εκτιμάται ότι θα διπλασιαστεί έως το 2050, ενώ έως το 2100 είναι πιθανό να αυξηθεί έως και επτά φορές, ανάλογα με το σενάριο εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
4. Αφρικανική σκόνη που οδηγεί σε ερημοποίηση
Τα επεισόδια αφρικανικής σκόνης στην Ανατολική Μεσόγειο προέρχονται κυρίως από τη Σαχάρα και μεταφέρονται με νοτιοδυτικούς ανέμους προς την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μέση Ανατολή. Συνδέονται με βαρομετρικά χαμηλά και έντονη ατμοσφαιρική κυκλοφορία, ενώ είναι συχνότερα την άνοιξη.
Επηρεάζουν την υγεία μέσω της αύξησης των αιωρούμενων σωματιδίων (PM10, PM2.5) και δημιουργούν προβλήματα στις μεταφορές, στη ναυσιπλοΐα και στην απόδοση των φωτοβολταϊκών.
Σημειώνεται, όμως, ότι άμεση σύνδεση με την κλιματική αλλαγή, ειδικότερα ως προς την αύξηση της συχνότητας των επεισοδίων σκόνης, δεν διαπιστώνεται επί του παρόντος, δηλαδή σε ό,τι αφορά αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία που επηρεάζουν τη μεταφορά αέριων μαζών.
Υπάρχει, ωστόσο, έμμεση σύνδεση με την κλιματική αλλαγή, καθώς ενισχύεται η ξηρασία και, κατά συνέπεια, η ερημοποίηση στις περιοχές από τις οποίες μεταφέρονται οι αέριες μάζες, με αποτέλεσμα να υπάρχουν αυξημένες ποσότητες φερτών υλών.
5. Αύξηση των μεσογειακών κυκλώνων με άμεσες επιπτώσεις στην Ελλάδα
Οι μεσογειακοί κυκλώνες (διεθνής ονομασία: Medicane, από τις λέξεις Mediterranean και Hurricane) είναι μετεωρολογικά φαινόμενα που παρατηρούνται στη Μεσόγειο.
Κατά την τελευταία δεκαετία διαπιστώνεται αύξηση της συχνότητας και της έντασης των μεσογειακών κυκλώνων στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι μεσογειακοί κυκλώνες είναι πιθανότερο να σχηματιστούν το φθινόπωρο ή τον χειμώνα πάνω από σχετικά θερμά ύδατα, σε συνδυασμό με ψυχρότερο αέρα από πάνω τους, ενώ οι τροπικοί κυκλώνες είναι πιο συνηθισμένοι κατά τους μήνες του καλοκαιριού.
Στη Μεσόγειο, τέτοιου είδους συστήματα εμφανίζονται κατά μέσο όρο 1,5 φορές ανά έτος, δηλαδή μπορεί να καταγραφούν ένας ή δύο μεσογειακοί κυκλώνες μέσα σε ένα έτος, ενώ σε άλλα έτη να μην δημιουργηθεί κανένας.
Ειδικότερα στην περιοχή της Ελλάδας, από το 1982 έχουν καταγραφεί έξι μεσογειακοί κυκλώνες, εκ των οποίων οι τέσσερις έχουν δημιουργηθεί στο διάστημα 2016–2020.
7. Οι θαλάσσιοι καύσωνες φέρνουν στη Μεσόγειο ακραίες καταιγίδες και ξενικά είδη
Οι θαλάσσιοι καύσωνες στη Μεσόγειο είναι περίοδοι ασυνήθιστα υψηλών επιφανειακών θερμοκρασιών στη θάλασσα, οι οποίες διαρκούν ημέρες ή εβδομάδες.
Συνδέονται με την κλιματική αλλαγή και την υπερθέρμανση του πλανήτη, που αυξάνει τη συχνότητα και την έντασή τους. Παράλληλα, επηρεάζουν σοβαρά τα θαλάσσια οικοσυστήματα, επιτρέπουν τη διείσδυση ξενικών ειδών στη Μεσόγειο και συμβάλλουν, καθώς ενισχύεται η εξάτμιση και, κατά συνέπεια, η τροφοδοσία της ατμόσφαιρας με υδρατμούς, στη δημιουργία έντονων καταιγίδων που συχνά οδηγούν σε πλημμύρες.
Οι θαλάσσιοι καύσωνες στη Μεσόγειο γίνονται πιο συχνοί και έντονοι τα τελευταία έτη, με σοβαρές συνέπειες για το θαλάσσιο περιβάλλον και την κλιματική ισορροπία γενικότερα.
7. Η έρημος της Σαχάρας επεκτείνεται προς τον νότο
Το έργο «Πράσινος Τοίχος» (Great Green Wall) σχετίζεται με την ανάσχεση της ερημοποίησης λόγω της επέκτασης της ερήμου της Σαχάρας προς τα νότια.
Αφορά τη δημιουργία, υπό τον συντονισμό των Ηνωμένων Εθνών, μίας ευρείας ζώνης πρασίνου από τη δυτική έως την ανατολική Αφρική, η οποία στοχεύει στον περιορισμό της αποψίλωσης των τροπικών δασών και προβλέπει τη φύτευση δέντρων, θάμνων και άλλης βλάστησης, ώστε να σταθεροποιείται το έδαφος, να μειώνεται η διάβρωση από τον άνεμο και να συγκρατείται η υγρασία. Το έργο αυτό βοηθά στη γεωργία, στη βελτίωση του κλίματος και στην προστασία των τοπικών κοινοτήτων.
8. Οι τυφώνες ενισχύονται στον Ατλαντικό
Η ενίσχυση των τυφώνων στον κεντρικό Ατλαντικό οφείλεται κυρίως στην αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Όταν τα νερά είναι θερμότερα από περίπου 26–27°C, παρέχουν περισσότερη ενέργεια μέσω της εξάτμισης, τροφοδοτώντας θερμοδυναμικά τους τυφώνες και συμβάλλοντας στην αύξηση τόσο της συχνότητας εμφάνισής τους όσο και της έντασής τους.
9. Η κλιματική κρίση «αγγίζει» και τη Διώρυγα του Παναμά
Τα τελευταία έτη, η μειωμένη στάθμη βρόχινου νερού, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και της παρατεταμένης ξηρασίας, έχει οδηγήσει στη μείωση των διελεύσεων από τη Διώρυγα του Παναμά και, ενίοτε, ακόμη και στη διακοπή της ναυσιπλοΐας, με αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις στο παγκόσμιο εμπόριο, καθώς η Διώρυγα αποτελεί βασικό εμπορικό κόμβο που συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό.
Σε περίπτωση πλήρους κλεισίματος, οι εταιρείες αναγκάζονται να χρησιμοποιούν εναλλακτικές θαλάσσιες διαδρομές, αυξάνοντας το κόστος και τον χρόνο μεταφοράς αγαθών διεθνώς.
10. Ο πολικός στρόβιλος συγκρατεί τις αέριες μάζες στην Αρκτική
Ο πολικός στρόβιλος συγκρατεί τις αέριες μάζες στην Αρκτική, ενώ νοτιότερα του εντοπίζεται ο πολικός αεροχείμαρρος, που μεταφέρει αέριες μάζες στις άλλες περιοχές του πλανήτη (πρόκειται για τη ροή που εμφανίζεται στην παραπάνω εικόνα με τα βέλη).
Τα τελευταία έτη παρατηρούνται περίοδοι κατά τις οποίες ο πολικός στρόβιλος εξασθενεί με αποτέλεσμα να προκαλούνται κυματώσεις στον αεροχείμαρρο.
Αυτές, προς τα νότια, επιτρέπουν τη διείσδυση πολικών αερίων μαζών, προκαλώντας εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες και ακραία φαινόμενα, όπως χιονοπτώσεις στις νότιες Πολιτείες των ΗΠΑ.
Οι αντίστοιχες κυματώσεις προς τα βόρεια επιτρέπουν τη μεταφορά θερμών αερίων μαζών από νοτιότερες περιοχές, όπως η Αφρική, ενισχύοντας τους καύσωνες.
11. Νέες θαλάσσιες οδοί στην Αρκτική
Οι νέες θαλάσσιες οδοί στην Αρκτική αποτελούν μία από τις σημαντικότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η άνοδος της θερμοκρασίας του αέρα προκαλεί την τήξη και, κατά συνέπεια, τη μείωση των θαλάσσιων πάγων, επιτρέποντας τη διέλευση πλοίων σε περιοχές που παλαιότερα ήταν απροσπέλαστες για το μεγαλύτερο μέρος του έτους. Οι σημαντικότερες διαδρομές είναι το Βόρειο Θαλάσσιο Πέρασμα κατά μήκος των ακτών της Ρωσίας και το Βορειοδυτικό Πέρασμα μέσω του Καναδά.
Οι νέες αυτές οδοί μειώνουν σημαντικά τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, καθώς είναι συντομότερες από τις παραδοσιακές διαδρομές μέσω των διωρύγων του Σουέζ και του Παναμά. Παρά τα οφέλη για τη ναυσιπλοΐα, υπάρχει σοβαρός προβληματισμός λόγω του εξαιρετικά εύθραυστου οικοσυστήματος και της βάσιμης πιθανότητας πρόκλησης σοβαρών επιπτώσεων σε αυτό.
Οι παραπάνω περιπτώσεις καταδεικνύουν ότι η κλιματική αλλαγή εκδηλώνεται μέσα από πολλαπλές, χωρικά διαφοροποιημένες αλλά αλληλένδετες επιπτώσεις. Η παρακολούθηση αυτών των μεταβολών είναι κρίσιμη όχι μόνο για την κατανόηση του φαινομένου, αλλά και για τον σχεδιασμό μέτρων προσαρμογής σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης κλιματικής αβεβαιότητας.
Αφήστε σχόλιο